0

ŞİİR BİLGİSİ

MISRA (DİZE)
     Ölçülü ve anlamlı, bir satırlık nazım birimidir.

BEYİT (İKİLİK)
     Aynı ölçüde olan ve anlamca bir bütünlük oluşturan ve iki dizeden oluşan nazım birimidir.

ÖLÇÜ (VEZİN)
     Şiirde dizelerin hece sayısına veya hecelerin ses değerine göre bir uyum içinde olmasıdır.

HECE ÖLÇÜSÜ:
     Şiirde dizeleri oluşturan sözcüklerin hece sayılarının eşitliğine dayanan ölçüdür. Hece ölçüsüyle yazılmış dizeler okunurken belli yerlerde durulur.Durulan bu yerlere “durak” denir. Durak sözcüğün sonunda yer alır.

 ARUZ ÖLÇÜSÜ:
     Dizelerdeki hecelerin uzunluk ve kısalığına göre, açık ya da kapalı oluşuna göre düzenlenmesidir.Kısa heceler nokta(.) uzun heceler çizgi (-) ile gösterilir.
İmale: Aruz kalıbına uydurmak için kısa hecenin uzun sayılmasıdır.
Zihaf: Uzun heceleri kısa okumaktır.

SERBEST ÖLÇÜ:
     Bu ölçüde hecelerin sayısı ya da uzunluğu kısalığı dikkate alınmaz.

REDİF
     Mısra sonlarında yazılışları, okunuşları, anlamları ve görevleri aynı olan eklerin, kelime ve kelime gruplarının tekrar edilmesine “redif” denir.
*……..uzakta
*……..plakta

KAFİYE
     Şiirde mısra sonlarındaki ses benzerliklerine denir. Kafiyeyi oluşturan eklerin ya da  kelimelerin; yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ve görevleri farklı olmalıdır.
*………..derinden.
*………..kederinden.
KAFİYE ÇEŞİTLERİ

YARIM KAFİYE:
     Tek ses benzerliğine dayanan kafiyedir.
*…………dizildi
*…………yazıldı.

TAM KAFİYE:
     İki ses benzerliğine dayanan kafiye türüdür.
*………karanlık
*………artık

ZENGİN KAFİYE:
     Üç ya da daha çok ses benzerliğine dayanan kafiye türüdür.
*……….. yolculuk
*……….. soluk

CİNASLI KAFİYE:
     Anlamları ayrı, fakat yazılış ve okunuşları aynı olan kelime ve kelime gruplarının mısra sonunda tekrarı ile oluşan kafiyedir.
*………..vakit çok geç
*………..nasıl geçersen geç.
KAFİYE ÖRGÜSÜ

DÜZ KAFİYE:        “a a a b”   ya da
                              “a a b b”   olmalı.

ÇAPRAZ KAFİYE:     “a b a b”   olmalı.

SARMA KAFİYE:     “a b b a”   olmalı.

ŞİİRDE YAPI 

Nazım Birimi:  Şiiri oluşturan dize kümelerine nazım birimi denir. Nazım birimi şiirin nazım şeklinin belirlenmesinde kullanılan ölçütlerden biridir.
Nazım birimlerini şu başlıklar altında toplayabiliriz:

Dize: Şiirdeki en küçük nazım birimidir. Düz yazıdaki satırın karşılığıdır.
“Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz”
Şiirden bağımsız olan, tek başına bir anlam taşıyan dizelere “azade mısra” (mısra-i azade) denir.
Şiiirin tek başına dilden dile dolaşan, hafızalarda yer eden en güzel dizesine “mısra-i berceste” denir.

Beyit: iki dizeden oluşan ve anlamsal bütünlük gösteren bölümlere beyit denir.  Divan edebiyatının nazım birimidir.
“Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler
Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler”

Dörtlük: Dört dizeden oluşan ve anlamsal bütünlük gösteren bölümlere “dörtlük” denir. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında ve Halk edebiyatında nazım birimi olarak kullanılmıştır.
“Ta kalbe giren gözlerinin şulelerinden
  Gel sevgili gel, sen bana bir semli kadeh sun
  Hiç titrememiş kalbimi titret yerinden
  Oynattı evet, sendeki baş döndüren efsun.”

Bent: İkiden fazla dizenin oluşturduğu “bent” denir. Bent; bent üç, dört, beş ya da daha fazla dizeden oluşabilir.

Ey sen ki kül ettin beni onmaz yakışınla,
Ey sen ki gönüller tutuşur her bakışınla!
Hançer gibi keskin ve çiçekler gibi ince
Çehren bana uğrunda ölüm hazzı verince
Gönlümdeki azgın devi rüzgarlara attım;
Gözlerle günah işlemenin zevkini tattım.
Gözler ki birer parçasıdır sende İlahın,
Gözler ki senin en katı zulmün ve silahın,
Vur şanlı silahınla gönül mülkü düzelsin;
Sen öldürüyorken de vururken de güzelsin!




Yorum Gönder

 
Top